ثبت جهانی الموت در ایستگاه نهایی یونسکو

پرونده ثبت جهانی الموت و استحکامات وابسته، پس از ۲۵ سال پژوهش، کاوش، حفاظت و مستندسازی، برای بررسی نهایی ‏در چهل‌وهشتمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در شهر بوسان کره جنوبی قرار گرفته است. این پرونده به ثبت توصیه ‏شده و در صورت تصویب نهایی، سی‌امین اثر ایران در فهرست میراث جهانی خواهد بود.

‎این پرونده یک اثر منفرد را در بر نمی‌گیرد، بلکه مجموعه‌ای زنجیره‌ای شامل قلعه‌های الموت، لمبسر، ایلان، شیرکوه، ‏نبیذرشاه، قسطین‌لار و شمس‌کلایه است. پیوند فضایی، دفاعی و کارکردی این دژها، محور اصلی پرونده‌ای است که ساختار ‏سیاسی، اجتماعی و مهندسی دوره اسماعیلیان نزاری را بازتاب می‌دهد‎.‎

طبق اطلاعات ارائه‌شده از سوی معاون میراث فرهنگی، پرونده الموت هفدهمین موضوع از میان ۳۳ پرونده‌ای است که در ‏این دوره از اجلاس بررسی می‌شود. توصیه کارشناسی به ثبت، مرحله‌ای مهم در مسیر جهانی‌شدن اثر است؛ با این حال، ثبت ‏قطعی به تصویب اعضای کمیته میراث جهانی نیاز دارد و تا اعلام رسمی نتیجه اجلاس نباید آن را نهایی تلقی کرد‎.‎

ویژگی پرونده تنها به معماری نظامی محدود نیست. سامانه‌های انتقال و ذخیره آب، کشاورزی پلکانی، انبارهای راهبردی و ‏نحوه استقرار دژها در ارتفاعات البرز غربی، بخشی از ارزش‌های فرهنگی و مهندسی مجموعه محسوب می‌شود. این ‏عناصر، الموت را به نمونه‌ای از یک منظر فرهنگی و سازمان‌یافته تبدیل کرده‌اند‎.‎

علی دارابی، قائم‌مقام وزیر و معاون میراث فرهنگی، در یادداشت خود تأکید کرد: «جهانی‌شدن، پایان یک مسیر نیست؛ بلکه ‏آغاز مسئولیتی تازه است‎». او حفاظت از آثار جهانی را تعهدی مشترک دانست و ثبت این مجموعه را زمینه‌ای برای معرفی گسترده‌تر تاریخ و دانش ‏بومی ایران عنوان کرد‎.

بر اساس آمار ارائه‌شده، تا مهر ۱۴۰۴ در مجموع یک‌هزار و ۲۴۸ اثر از ۱۷۰ کشور در فهرست میراث جهانی یونسکو ‏ثبت شده بود. این فهرست شامل ۹۷۲ اثر فرهنگی، ۲۳۵ اثر طبیعی و ۴۱ اثر ترکیبی است‎.‎

ثبت جهانی می‌تواند امکان تبادل تجربه‌های تخصصی در حفاظت و مرمت، افزایش شناخت بین‌المللی و توسعه گردشگری ‏فرهنگی را فراهم کند؛ اما هم‌زمان، مسئولیت مدیریت پایدار، حفاظت از حریم و مشارکت جامعه محلی را نیز افزایش می‌دهد‎.‎

قلعه الموت با نام حسن صباح و دولت اسماعیلیان در ایران پیوند خورده است. این منطقه افزون بر کارکرد دفاعی، زمانی ‏محل فعالیت‌های علمی و نگهداری مجموعه‌های مکتوب بود. تدوین پرونده کنونی حاصل حدود ۲۵ سال فعالیت پژوهشی، ‏حفاظتی و مدیریتی اعلام شده است‎.

پرونده ثبت جهانی الموت اکنون به مرحله تعیین‌کننده اجلاس یونسکو رسیده است. توصیه به ثبت، زمینه‌ای مثبت برای ‏تصویب نهایی است، اما نتیجه قطعی باید از سوی کمیته میراث جهانی اعلام شود. تصویب پرونده، هفت دژ تاریخی و منظر ‏فرهنگی پیرامون آن‌ها را زیر پوشش تعهدات جهانی حفاظت قرار خواهد داد.‎